ResimLink - Resim Yükle
Ana Sayfa EREĞLİ, YAŞAM 8 Mart 2021

Halk Takviminde Mart Ayı ve Sayılı Fırtınalar

00123

Anadolu insanının yıllar süren deneyimler ile elde edilmiş olan ve ay hareketleri esasına dayalı olduğu için iklim ve doğ alaylarında yanılma payının çok az olduğu takvim türü olarak da bilinen halk takvimi, diğer adı ile kocakarı takvimi, içerisinde Mat ayı ile ilgili bilinen sayılı günleri sizler için değerlendirdik.

Mart ayı, adını, savaş tanrısı Mars’tan alır ve Rumi takvimde yılbaşı ayı olarak kabul edilir. Halk takviminde kış günlerini temsil eden kasım günlerinin, havaların yumuşamaya başladığı, baharla kış arası iklim özelliklerinin görüldüğü ve 6 Mayıs tarihinde Hıdrellez başlangıcı sona erecek olan son 45 günlük dönemi, Mart ayı içerisinde başlar.

Mart Ayında Sayılı Fırtınalar

Mart ayı, kış ile ilkbahar arasındaki geçiş sürecinin iklim özelliklerini yansıtır. Havaların ısınma ile soğuma arasındaki değişkenlikleri, bu ay  ile ilgili olarak sayılı fırtınaların çokluğunu da beraberinde getirmiş. Mart ayı içerisinde yer alan bu sayılı fırtınaların en bilinenleri, “Mart Başı”, “Mart Dokuzu”, “Dokuzun Dokuzu” “Mart Otuzu” “Doksanbaşı” gibi isimlerle adlandırılır.

Mart Ayının İlk Doğa Olayı, üçüncü cemrenin toprağa düşmesidir. 20 Şubat tarihinde suya, 27 Şubat tarihinde havaya düşen cemreler, 6 Mart tarihinde de toprağa düşer. Cemrelerin toprağa düşmesi ile birlikte toprakta ısınmalar meydana gelir ve toprak, bahar canlılığına hazır hale gelmiş olur. Cemrenin toprağa düştüğü günlerde topraktan buhar çıktığı görülür.

Mart ayında görülen ikinci sayılı gün ise, Kocakarı Soğukları olarak bilinen Berdül’acz ve Mart başı soğuklarıdır. Kocakarı soğukları olarak bilinen ve yaklaşık bir hafta süren Berdül’acz, Miladi 11 Mart tarihinde başlar. Rumi takvim ile Miladi takvim arasındaki 13 günlük farktan dolayı da, Miladi 13 Mart tarihi, Rumi 1 Mart tarihine denk geldiği için, 13 Mart tarihi eski takvimde 1 Mart olarak bilinir. 13 Mart ile 14 Mart tarihlerinde görülen Füsun fırtınaları, Martbaşı soğukları olarak adlandırılır.

Kocakarı Soğukları

11 Mart tarihinde etkili olmaya başlayan ve 1 hafta süren Kocakarı soğukları, “Berdül’acz” adıyla da bilinir. Berdül’acüz; “Berd” soğuk, “acüz” ise kocakarı demektir. Bundan kaynaklı olarak da soğuklara “Kocakarı soğukları” deniyor. Aynı zamanda ‘acüz’ün omurganın sonunda yer alan kuyruk sokumu kemiğini karşıladığı da söylenir. Sonuç olarak soğuğuk kuyruk sokumuna kadar hissedildiğini ifade eder. Bu kelime Arapça’da yer alan kocakarı anlamındaki ”acüze” ile karıştırılınca halk arasında dolaşan başka bir rivayete göre ise; söz konusu soğuklarda çok fazla yaşlı kadın ölünce, bu soğuklara ”kocakarı soğukları” demeye başlanır.

Mart Dokuzu, Dokuzun Dokuzu, Mart Otuzu

Rumi Takvim ile Miladi takvim arasında 13 günlük bir zaman farkının olduğunu söylemiştik. Bu farklılıktan dolayı 13 Mart tarihi, eski takvimde 1 Mart’a denk gelir. Eski takvimde 9 Mart da Miladi 22 Mart tarihine denk gelir. Kasım günleri olarak adlandırılan kış günlerinin son 45 günlük dilimi, 21 Mart tarihi gecesinde bir fırtına ile başlamış olur. Bu soğuk fırtınaya, “Mart Dokuzu” adı verilir. Eğer bu fırtına, 22 Mart tarihinde görülmezse, ikinci dokuzuna devreder. Yani “Dokuzun Dokuzu” günü, Miladi 31 Mart tarihinde bu soğuk etkili olur. Bu günde de etkili olmazsa, “Martın Otuzu”nda, yani Miladi 10 Nisan tarihinde soğuklar etkili olur. Mart (Dokuzu) günlerinde yağmurlar ve fırtınalar bol olur. Mart dokuzlarından birisi, diğer ikisine göre daha soğuk olur. Bu durum, halk tarafından “Mart dokuzu, dokuzun dokuzu, oda olmazsa otuzu” deyişini meydana getirmiştir.

Doksanbaşı

Halk arasında Hamsin olarak bilinen 50 günlük kış dönemi, 31 Ocak tarihinde başlar ve 21 Mart tarihinde sona erer. 21 Mart tarihinden, yaz gündönümü olan 21 Haziran tarihine kadar olan 90 günlük bir dönem vardır. 90 günlük bu dönem, 21 Mart tarihinde başladığı için 21 Mart tarihi, halk arasında “Doksanbaşı” olarak adlandırılır.

Üç Elli, Yaz Beli

Kasım günlerinin başlangıcından (8 Kasım) 45 gün sonra zemheri başlar. Kasım günlerinin 45. Günü zemheri (40 gün), 85. Günü hamsin (50 gün), 135. Günü (21 Mart tarihi) doksanbaşıdır. 21 Mart ile 6 Nisan tarihleri arasındaki 15 gün ile birlikte, 150 gün tamamlanmış olur. 6 Nisan’dan sonra havalar ışımaya başladığı için, sert kışın bu 150 günlük dönem içerisinde değerlendirilir. Ve bu 150 günü temsil etmek için halk arasında “Üç elli yaz belli” deyişi söylenmiştir.

Mart Ayı İle İlgili Deyişler

Kış günleri içerisinde insanların en çok etkilediği ve zorlandığı ay, Mart ayıdır. Hava şartlarının düzensiz gitmesi ile bilinen Mart ayında insanların canı diğer aylara göre daha fazla yanmış ve insanlar bu ayda diğerlerine göre daha fazla sıkıntı yaşadıkları için, halk arasında Mart ayı ile ilgili deyişler diğerlerinden daha fazladır. Bunlardan en bilineni “Mart kapıdan baktırır kazma kürek yaktırır” olanıdır. Mart geldi havalar ısındı diye düşünürken, aniden geliveren soğuklar ve kar yağışının insanları hazırlıksız yakalayarak sıkıntıya sokmasından dolayı bu söz söylenmiştir.

Mart ayı ile ilgili deyişlerden bir diğeri de, “Mart ayı dert ayı” diye tabir edilir. “Mart, ayların çingenesidir”, “Mart martlığını gösterir koca öküzün boynuzunu karlatır” ve “Mart çıkmadan dert çıkmaz” sözü de, yine Mart ayının zor günlerini temsil eden deyişlerdir.

Mart ayı yağışları, aynı zamanda çiftçiler için de önemlidir. BU yüzden halk, “Karakışta karlar, martta yağmaz, Nisanda durmazsa değme çiftçinin keyfine” deyişini söylemiştir.

fuatsite

Yorumlar

Yorumlar (Yorum Yapılmamış)

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

solreklam
sagreklam1
goktaslarvinc-970x90
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
Hazır Site by Uzman Tescil